Categorie archief: Singing Voice

Brok in de keel

“Goh, nooit geweten dat hier ook spieren zitten!”, zegt zangeres X tegen me terwijl ik met mijn vingers zachtjes haar strottenhoofd naar de zijkant duw. Met zweet op haar voorhoofd was ze zojuist op mijn behandelbank geklommen, nadat ik een opfrislesje anatomie had gegeven. Deze educatie stelt zangers gerust, want een beetje zenuwen rondom het aanraken van ‘hun instrument’ kan ik me maar al te goed voorstellen.

De eerste keer dat ik met manuele facilitatie van de larynx in aanraking kwam was in 2008 tijdens een Summerschool in Barcelona. De avond ervoor hadden we ‘mucho’ genoten van de sangria en alleen al bij het zien van de hand van de docent op het strottenhoofd van een medestudent kreeg ik het Spaans benauwd. Inmiddels vind ik de aanraking van het halsgebied een stuk prettiger en het is fijn om direct erna het resultaat te merken.

manuele facilitatie vocal massageTerug naar de behandelbank: zangeres X kwam bij me met heesheidsklachten die waren ontstaan in een verkoudheidsperiode. Ze had veel gehoest en vond de heesheid hierdoor in eerste instantie niet vreemd. Toen de heesheid langer dan drie weken aanhield begon ze zich zorgen te maken. Ze merkte dat het zingen en spreken niet meer met gemak gingen en ze voelde een soort brok in de keel. Ze ging langs de KNO-arts. Deze constateerde dat de stemplooien er goed en gezond uitzagen en hij adviseerde logopedische therapie. Bij het intakegesprek gaf ze aan dat ze niet helemaal wist wat ze nu bij een logopedist kon leren, omdat ze immers zelf veel van zangtechniek weet.

Ik legde haar uit dat de spieren rondom de stemplooien gespannen kunnen raken in een periode van verkoudheid door hoesten en onbewust compensatoir stemgedrag. Meestal herstelt dit vanzelf, maar soms gaan de spieren niet meer automatisch terug naar de ontspannen stand. Ik vergelijk het weleens met het lang opgetrokken houden van de schouders, waarbij de spieren op een gegeven moment zo gevormd zijn dat het onmogelijk is de schouders weer ontspannen omlaag te krijgen. Stretchen of masseren kan dan helpen om weer de juiste vorm te vinden en van daaruit weer vrij te bewegen. Zo is het ook bij de stem. Het is lastig om ontspannen te zingen als de spieren in het gebied gespannen of verkrampt zijn en dan kan manuele facilitatie van de larynx uitkomst bieden.

“Kun je de plek aanwijzen waar je de brok in de keel voelt?”, vraag ik. Ze wijst een plek aan de linkerzijde van haar strottenhoofd aan. Ze is verbaasd dat mijn vingers binnen een paar seconden de juiste plek hebben gevonden. “Dat is mijn magische gave”, grap ik. Ik zag dat ze naar de ruimte tussen het tongbeen en het schildkraakbeen wees. Dit is een plek waar vaak een vernauwing ontstaat en ik had aan haar stemklank ook al gehoord dat haar strottenhoofd niet meer voldoende daalde bij het spreken.

Na een minuut of twintig manueel behandelen vraag ik haar overeind te komen zitten en even te testen hoe het nu voelt. Terwijl ik mijn handen was hoor ik “één, twee, één, twee” en daarna wat glissando’s uit mijn behandelkamer komen. Ze geeft aan dat haar keel ruimer voelt en dat ze geen moeite meer hoeft te doen om haar stem helder te laten klinken.

Een week later komt ze terug. Ze geeft aan dat de spanning ietwat is teruggekomen, maar dat de juiste stemtechniek ten minste weer toepasbaar is. Bovendien is ze zich bewuster geworden van de druk die ze af en toe zet bij het stemgeven. Zangeres X is nog drie keer geweest en zingt nu weer dagelijks, met haar prachtig beweeglijke strot!

Deze column verscheen in de december2017-editie van het NVZ-bulletin van de Nederlandse Vereniging van Zangpedagogen. 

Advertenties

Van alle markten thuis; deel 1: Flamenco

“Maar je stem is toch gewoon zoals die is?”, vragen vaak mensen als het gaat over het veranderen van de stem. Tja, als dat zo zou zijn, zou mijn beroep niet bestaan. Ik werk veel met zangers met stemproblemen. Deze zangers kunnen vanuit alle soorten zangstijlen bij mij terecht. Ik heb rockzangers gezien, popzangers, musicalzangers, wereldmuziekzangers, klassiek zangers, en noem maar op. Dat klassiek zingen de enige manier zou zijn om gezond te zingen is inmiddels achterhaald. Ook ik kom nog uit de tijd dat belten (het soort hoog, scherp en luid zingen dat je in de musicalwereld veel tijdens eindnoten hoort) slecht voor je stem zou zijn, volgens de stemdocent. Door veelvuldig onderzoek en ervaring is men erachter dat in principe in alle stijlen gezond gezongen kan worden, mits men over een goede techniek beschikt. Zo kun je gezond grunten, gezond belten, gezond met vibrato zingen: alles kan gezond!

Natuurlijk werk ik tijdens de logopedische sessies niet als zangdocent. Waarom ik dan toch zo geinteresseerd ben in zangstijlen, is omdat het voor het herstel van de stem belangrijk is om in te schatten welke spieren vanuit een bepaalde zangtechniek met teveel spanning worden belast.

Met name door de kennis die ik vanuit Estill Voice Training System heb opgedaan kan ik allerlei soorten zang fysiologisch analyseren. Bij klassiek zingen, bijvoorbeeld, daalt en kantelt het strottenhoofd en worden de stembanden in het algemeen niet in de volledige dikte gesloten. Bij belting is het strottenhoofd juist in de hoge positie, worden de stembanden in de volledige dikte gesloten en wordt de ruimte tussen het strottenklepje en het strottenhoofd iets vernauwd (aryepiglottische sfincter). Uiteindelijk bestaat een verschil in stemgeluid uit al dit soort microaspecten. Deze vormen samen een zangstijl.

Over een zangstijl die onlangs op mijn pad is gekomen, zou ik graag wat meer schrijven: flamenco.

Flamenco
In september 2013 ben ik naar de concertante uitvoering van de opera Carmen van het Nederlands Concertkoor geweest. Hoewel hier natuurlijk klassiek wordt gezongen en geen flamenco, was ik zeer onder de indruk van de krachtige en sensuele uitstraling van het personage Carmen. Ik ben meer over de achtergrond gaan lezen en kwam al snel bij de flamenco terecht. Toevallig startte een week later een korte cursus flamenco bij mij in de buurt, dus ben ik op mijn intuïtie afgegaan en heb me opgegeven. Na de overweldigende eerste les van Antje Herber, werden we uitgenodigd voor een proefles flamenco zang en ritme. Daar werd voor de tweede keer die avond mijn hart gestolen door de krachtige energie die gaat stromen wanneer je flamenco danst, klapt en zingt. En ben ik bij haar doorgegaan met de lessen.
Een eerdere keer dat ik met flamenco in aanraking was gekomen, vond ik het altijd maar een gek gekrijs en dacht ik te snappen waarom flamencozangers altijd zaten in plaats van stonden; zo konden ze het geperste geluid er extra goed uitdrukken.
Inmiddels kan ik de met drama geladen rauwe flamencostem enorm waarderen en heb ik ervaren dat ook in die stijl zonder stemverkrachting te zingen valt. Hoewel de hoeveelheid rauwheid, (on)gecontroleerde constrictie, twang en ruis op de stem zeer kenmerkend zijn bij de flamencostijl, verschilt de mate ervan per zanger. De stijl van Camaron de la Isla is alweer heel anders dan die van Estrella Morente (de laatste wordt ook wel de popversie van flamenco genoemd, maar het nummer is zo prachtig dat het me niks kan schelen). Van flamencodocente Mascha Meijman heb ik geleerd dat van oudsher de dansers en gitaristen in de flamencowereld het hardst repeteerden en de zangers met name de feesten afgingen. Inmiddels is het oude rauwe geluid waarin het allemaal vanzelf ging zonder enige techniek niet meer echt mogelijk en krijgen flamencozangers van nu ook echt stemlessen en soms zelfs logopedie om het rauwe stemgeluid vol te kunnen houden.

Afgelopen week kwam weer een totaal andere stijl op mijn pad. Een stempatiënt die sinds een poos chinese opera zingt. Weer een nieuwe stijl om me in te verdiepen! Wieweet gaat mijn volgende blog wel over de bel canto uit Peking!

Maar eerst: een fijne zomer gewenst!

Adíos! Hasta la vista!

Hannekeflamencozang, logopedie

Getagged , , , , , , , , , ,

Studiedag Lichtenberg

Studiedag Lichtenberg

Op zaterdag 21 juni organiseert Stemkring Zuid een studiedag methode Lichtenberg onder leiding van Ingrid Voermans.

Lichtenberg is een klankgeoriënteerde stemmethode. Ingrid Voermans heeft dit aan het Lichtenberger instituut in Duitsland gestudeerd en de methode in Nederland geïntroduceerd.

Er zijn nog een paar plekken, dus mail snel naar: josanne@logopediepraktijkwijs.nl

 

Meer info: Studiedag Lichtenberg

 

header_stemkring_zuid

Getagged, , ,

Als ik zing, dan… ga ik stralen

Toen ik laatst een serieus gesprek had met iemand en het gespreksonderwerp veranderde in zingen, viel het mijn gesprekspartner op dat ik zelfs ga stralen als ik práát over zingen! Als kind zong ik in een kerkkoor. Niet omdat ik zo betrokken was bij de onderwerpen waarover we zongen (“onze vader in de hemel, maak alles nieuw”, etc.), maar omdat het de enige fatsoenlijke mogelijkheid was om als kind te zingen in de buurt. Ik heb er in die tijd nooit bij stilgestaan wat zangtalent precies inhield. Zingen was leuk, punt uit.

Toen ik meer over zingen begon te leren, werd ik ook kritischer. Als het zingen ‘niet lukte’, raakte ik gefrustreerd. Vaak lukte het zingen niet door spanning en als ik dan gespannen reageerde omdat ‘het niet lukte’ kwam ik, je raadt het al, in een frustratiecirkeltje terecht. Hier heb ik nog regelmatig last van. Zeker tijdens mijn opleiding logopedie werd ik kritischer. Ik leerde over wat niet goed was voor de stem en de mogelijkheden leken mij uiteindelijk beperkt. Ik luisterde met afschuw naar alle stemmen die afwijkend waren en analyseerde wat de desbetreffende zanger of spreker anders zou moeten doen. Wat ben ik blij dat ik dat nu los heb kunnen laten! Mede door systemen en methodes als Roy Hart, Estill Voice Training (EVT) en Complete Vocal Technique (CVT) heb ik mijn ogen weer geopend voor alle mogelijkheden die de stem kent! Wist je bijvoorbeeld dat goed grunten niet slecht is voor je stem?  Stiekem geniet ik nu juist meer van stemmen die niet ‘volgens de regeltjes’ zijn. Toch blijft voor mij het kijken naar iemand die keihard zijn best doet om mooi te zingen niet prettig. Maar dat is ook een kwestie van smaak. Vertel mij maar een verhaal, in plaats van laten zien dat je kan zingen.

Onlangs gaf ik weer een workshop over samenzingen (= anders dan samen zingen) aan een a-capellagroep. Deze workshop genaamd ‘zingen doe je met je oren’ is geïnspireerd op een projectensemble waar ik ooit in zong. Hoe prachtig het tijdens de repetities klonk, hoe saai de demo-opname klonk waarbij we allen onze eigen partij in een aparte microfoon inblèrden. Waarom was er zo’n verschil? En waar komt harmonie precies vandaan? Toen ik later de uitspraak ‘zingen doe je met je oren’ van de broer van mijn opa las (dirigent/organist/componist Herman Blekkenhorst), werd voor mij een heleboel helder. Van hieruit heb ik de workshop ontwikkeld. Inmiddels heb ik er twee koren blij mee mogen maken!

Bij LUCY F., waar ik in zing, nemen we alle stemmen tegelijk rondom één microfoon op om bovenstaand opnameprobleem te voorkomen. Misschien zijn de opnames niet 100% perfect, toch krijgen we veel enthousiaste reacties over de sfeer die we overdragen. Bij het terugluisteren van de opnames is een duidelijk verschil te horen tussen de takes waarbij we ‘ons best doen’ en takes waarbij we ingetuned zijn.  (overigens komt er binnenkort een nieuwe website van LUCY F.)

Tot slot wil ik nogmaals mijn enthousiasme over mijn vak uitspreken. Ik werk bij de logopedie dagelijks met mensen die het zingen tijdelijk hebben moeten stoppen, veranderen of verminderen wegens stemproblemen. Vaak zie ik een haat-liefdeverhouding met de stem en langzaamaan zie ik een verschuiving van de haat-kant naar de kan van de liefde. Dit is een bijzonder proces en mooi om van dichtbij mee te maken.

De zin ‘als ik zing, dan….’ heb ik tijdens de workshop aan de a-capellagroep aan laten vullen.
Hieronder een paar van deze aanvullingen:
Als ik zing, dan….
…. word ik blij
…. ga ik stromen
…. vergeet ik alles om me heen

Voel je vrij om ook de zin aan te vullen! (als reactie, of gewoon in gedachte)

Gegroet!
Hanneke

zingen doe je met je oren - workshop koor

Getagged , , , , , , ,
Advertenties
%d bloggers liken dit: