Categorie archief: Healthy Voice

Brok in de keel

“Goh, nooit geweten dat hier ook spieren zitten!”, zegt zangeres X tegen me terwijl ik met mijn vingers zachtjes haar strottenhoofd naar de zijkant duw. Met zweet op haar voorhoofd was ze zojuist op mijn behandelbank geklommen, nadat ik een opfrislesje anatomie had gegeven. Deze educatie stelt zangers gerust, want een beetje zenuwen rondom het aanraken van ‘hun instrument’ kan ik me maar al te goed voorstellen.

De eerste keer dat ik met manuele facilitatie van de larynx in aanraking kwam was in 2008 tijdens een Summerschool in Barcelona. De avond ervoor hadden we ‘mucho’ genoten van de sangria en alleen al bij het zien van de hand van de docent op het strottenhoofd van een medestudent kreeg ik het Spaans benauwd. Inmiddels vind ik de aanraking van het halsgebied een stuk prettiger en het is fijn om direct erna het resultaat te merken.

manuele facilitatie vocal massageTerug naar de behandelbank: zangeres X kwam bij me met heesheidsklachten die waren ontstaan in een verkoudheidsperiode. Ze had veel gehoest en vond de heesheid hierdoor in eerste instantie niet vreemd. Toen de heesheid langer dan drie weken aanhield begon ze zich zorgen te maken. Ze merkte dat het zingen en spreken niet meer met gemak gingen en ze voelde een soort brok in de keel. Ze ging langs de KNO-arts. Deze constateerde dat de stemplooien er goed en gezond uitzagen en hij adviseerde logopedische therapie. Bij het intakegesprek gaf ze aan dat ze niet helemaal wist wat ze nu bij een logopedist kon leren, omdat ze immers zelf veel van zangtechniek weet.

Ik legde haar uit dat de spieren rondom de stemplooien gespannen kunnen raken in een periode van verkoudheid door hoesten en onbewust compensatoir stemgedrag. Meestal herstelt dit vanzelf, maar soms gaan de spieren niet meer automatisch terug naar de ontspannen stand. Ik vergelijk het weleens met het lang opgetrokken houden van de schouders, waarbij de spieren op een gegeven moment zo gevormd zijn dat het onmogelijk is de schouders weer ontspannen omlaag te krijgen. Stretchen of masseren kan dan helpen om weer de juiste vorm te vinden en van daaruit weer vrij te bewegen. Zo is het ook bij de stem. Het is lastig om ontspannen te zingen als de spieren in het gebied gespannen of verkrampt zijn en dan kan manuele facilitatie van de larynx uitkomst bieden.

“Kun je de plek aanwijzen waar je de brok in de keel voelt?”, vraag ik. Ze wijst een plek aan de linkerzijde van haar strottenhoofd aan. Ze is verbaasd dat mijn vingers binnen een paar seconden de juiste plek hebben gevonden. “Dat is mijn magische gave”, grap ik. Ik zag dat ze naar de ruimte tussen het tongbeen en het schildkraakbeen wees. Dit is een plek waar vaak een vernauwing ontstaat en ik had aan haar stemklank ook al gehoord dat haar strottenhoofd niet meer voldoende daalde bij het spreken.

Na een minuut of twintig manueel behandelen vraag ik haar overeind te komen zitten en even te testen hoe het nu voelt. Terwijl ik mijn handen was hoor ik “één, twee, één, twee” en daarna wat glissando’s uit mijn behandelkamer komen. Ze geeft aan dat haar keel ruimer voelt en dat ze geen moeite meer hoeft te doen om haar stem helder te laten klinken.

Een week later komt ze terug. Ze geeft aan dat de spanning ietwat is teruggekomen, maar dat de juiste stemtechniek ten minste weer toepasbaar is. Bovendien is ze zich bewuster geworden van de druk die ze af en toe zet bij het stemgeven. Zangeres X is nog drie keer geweest en zingt nu weer dagelijks, met haar prachtig beweeglijke strot!

Deze column verscheen in de december2017-editie van het NVZ-bulletin van de Nederlandse Vereniging van Zangpedagogen. 

Advertenties

Donderdagborrel

In de trein op weg naar Amsterdam kreeg ik gister een berichtje binnen van mijn vader: “Hai Han, in de VK van vandaag een leuk artikel over stemproblemen bij corpsmeiden. Ik zal het voor je bewaren.” Veel te nieuwsgierig als ik was, maakte ik op weg naar tram 5 een tussenstop bij de boekenwinkel om de Volkskrant meteen te halen. Toevallig had dit thema me de dagen ervoor bezig gehouden na een gesprek met een cliënt. Spontane, extraverte, leuke meid die én bij een studentenvereniging zit én ambitieuze toekomstplannen heeft. Inmiddels derdejaars student, komt ze er langzaam achter dat dit stemtechnisch gezien geen goede combinatie is. Ze voelt zich vaak niet serieus genomen, krijgt regelmatig opmerkingen over haar feestbeestgedrag (ookal was ze 6 dagen ervoor voor het laatst in de kroeg te vinden) en mensen denken aan de telefoon dat ze een jaar of 16 is. Niet handig als je wel aan je toekomst wil denken!

Het corpscultuurtje is iets dat me fascineert. Ik kom er zelf niet bepaald uit en als ik mijn buurhuis (een mannenhuis) ’s avonds hoor meezingen en -schreeuwen en overdag op de bank zie hangen, vraag ik me regelmatig af of ‘dit allemaal wel nodig is’ en ‘of er niet gestudeerd moet worden’. Noem me een suffe doos, maar ik heb het nooit begrepen waarom het leuk is om een ei in iemands haar te smeren of een jaar in een dierenpak rond te lopen. Maargoed, over smaak valt niet te twisten.

Het grootste probleem dat de studenten aangeven die bij mij voor hun stemproblemen komen: de verplichte donderdagborrel. Hiervan raakt hun stem zo schor dat hun stem er een paar dagen tot een week van bij moeten komen.
In het artikel in de VK is me nog meer duidelijk geworden over hoe het borrelcultuurtje in elkaar zit: wie het hardst en het meest hees praat, denkt dat zij bewonderd wordt. Daarnaast is het stemvolume bij doordeweekse etentjes ook een aantal decibelletjes hoger dan bij de meeste etentjes. Dit is al jaren zo, dus ik verwacht niet deze cultuur te veranderen.

Toch vraag ik me af hoe het zit met carrièreplannen. Zelf ben ik nogal ambitieus (de reden dat ik al zo lang geen column heb geschreven is omdat ik in de selectie zat van de nieuwe columnist voor het vakblad ‘Logopedie’ en dat ik het gewoon ook nog geworden ben!), maar heb ook een fijn sociaal leven en zit graag in de kroeg. Toch doet mijn stem het gewoon altijd.
Moet er een keuze gemaakt worden om anders in een cultuur te gaan staan? Wanneer ik in Spanje ben valt het me op dat het stemvolume ook vele malen hoger is dan in Nederland. Ik hoor meer heesheid in Spanje, maar niet zo’n hoog percentage als bij de studentenverenigingmeiden.

Interessante vragen. Ik ben er nog niet uit. Stof tot nadenken!

Hartelijke groet en fijne donderdagborrel! Hopelijk wordt uw stem gespaard.

Hanneke

bier

Getagged , , , ,

Wat te doen als je door verkoudheid je stem kwijt bent? Verslag van een ervaringsdeskundige….

De herfst is dit jaar in augustus al gekomen. Gelukkig kunnen we nu weer even van goed weer genieten. Helaas heerst er wel al een flinke verkoudheid.
Zo werd ook ik getroffen door een sluimerende keelpijn die opkwam en verdween. 1,5 week geleden was het raak en zette het door. Op dinsdag klonk ik als een man, op woensdag en donderdag had ik bijna geen stem meer en op vrijdag en zaterdag viel mijn stem nog steeds weg. Op zondag was ik flink hees en vandaag is mijn stem weer redelijk terug. Ik heb inmiddels spierpijn van het hoesten. Bah!

Hoewel ik uiteraard niet van ziek zijn houd, was het een interessant proces; een soort ervaringsdeskundigheidsonderzoek. Een aantal cliënten vertelden lachend dat ze stiekem wel blij waren dat eindelijk hun stem beter klonk dan die van mij. En anderen maakte grapjes over dat ze niets meer van mij en mijn stemadviezen aannamen als ik er zelf niks van bakte. Zo laat je je ook liever knippen door een kapper met leuk haar of ga je misschien liever naar een slanke diëtist dan naar één met overgewicht. Gelukkig heb ik nu een super stagiaire die wat oefeningen voor kon doen, dus zo ben ik de dagen doorgekomen. Ik herkende heel veel van de dingen waar cliënten met organische stemproblemen (een verdikking op de stembanden, reinkes oedeem, etc.) tegenaan lopen en de controle over hun stem kwijtraken. In tegenstelling tot mijn cliënten, wist ik dat het bij mij wel na een paar dagen zou verdwijnen. Ik experimenteerde wat met verschillende steminzetten en registers, met het overslaan van mijn stem, het wegvallen van mijn stem en observeerde mezelf goed wanneer en hoe ik mijn stem forceerde. Ik herkende de moeite die het kost om te spreken en de spanning die het in het strottenhoofd oplevert. Ik herkende hoe lastig het was om je mond te houden tijdens een leuk gesprek en heb hier dan ook flink voor gefaald (aangezien het ook nog eens mijn verjaardag was). Ik herkende de schaamte wanneer in een winkel iets moet vragen en de angst voor oordelen van anderen over wat voor feestbeest ik ben. Ik was bang dat mensen me zouden adviseren eens een logopedist op te zoeken en dat ik dan zou moeten vertellen dat ik er zelf een ben…. Kortom…. Naast de fysieke ongemakken werd ik er ook nog eens super onzeker van! Ik heb er veel van geleerd!
Wat gebeurt er met de stembanden bij een verkoudheid?
De slijmvliezen verdikken bij een verkoudheid. Denk maar aan een verstopte neus door verdikte slijmvliezen. Ook de stemplooien hebben een laag slijmvlies en deze verdikt. Door de trilling van een dikkere stemplooimassa klinkt de stem van een verkouden persoon lager en door irritatie vaak ook wat hees. In principe gaat dit vanzelf weer over. Ben je langer dan 2 à 3 weken hees? Dan is het raadzaam om eens naar de huisarts te gaan. De huisarts beslist of je naar een KNO-arts en/of logopedist doorgestuurd wordt.

Wat kun je het beste doen wanneer je stem wegvalt?
Bij verkoudheid kun je in principe gewoon doorgaan met spreken en zingen, maar het stemgeluid klinkt lager en heser en kan het soms wat pijnlijk aanvoelen. Probeer je je verkouden stem toch zo normaal mogelijk te laten klinken? Dan is het mogelijk dat er teveel kracht wordt gezet om de stemplooien toch goed te laten sluiten. Door het spreken te forceren en veelvuldig te hoesten raken de stemplooien extra geïrriteerd en kom je in een cirkel terecht van overmatige belasting. Soms kan na het verdwijnen van de verkoudheid de spanning standhouden en heb je een gespannen stemgeving als gewoonte opgebouwd. Een beetje voorzichtigheid kan geen kwaad, want wanneer je spreekt of zingt met een lichtere stemtechniek, loop je minder risico. Helemaal zwijgen is niet nodig. Voor een sneller herstel van de stem kan het soms fijn zijn om de eventueel gespannen spieren rondom het strottenhoofd na een verkoudheid wat los te laten masseren bij de hiervoor bevoegde logopedist. Ik ben hiervoor bevoegd en je kunt op afspraak langskomen.

stem kwijt
Ik hoop uiteraard dat ieders stem gespaard blijft! En zo niet: geduld, beterschap of tot ziens in de praktijk!
Groet, Hanneke

Getagged , , , , , , ,

Goed gestemd de luxe?

Toen ik een gesprek met een vriend van me had over bezuinigingen, zei hij iets waardoor ik mijn oplopende woede maar amper kon beheersen. Hij zei: “tja.. ik begrijp wel dat ze op logopedie willen bezuinigen, want of je een beetje goed kan praten is gewoon een luxe.” Gelukkig kon ik hem op dat moment op rustige toon duidelijk maken dat ik in mijn werk dagelijks met mensen geconfronteerd wordt die bij ieder woord moeten nadenken en enorme pijn of schaamte voelen bij het spreken. Zijn reactie was: “ja, dat is dan ook wel weer zo.” Dit bewijst natuurlijk weer mijn enorme overtuigingskracht, haha.

Als logopedist krijg ik veel verhalen te horen over wat mensen allemaal niet doen en laten, omdat spreken niet meer vanzelf gaat. Voor jullie, mijn trouwe bloglezers, hier een klein kijkje in de praktijkkeuken:

  • Een man zei al een paar jaar niks meer in gesprekken met zijn collega’s in de pauze, omdat zijn stem zo zacht was en hij het gevoel had dat alle haantjescollega’s altijd door hem heen praatten. Uiteindelijk met een combinatie van stem- en verstaanbaarheidsoefeningen én een oplossingsgerichte brainstorm over mogelijke probleemsituaties in de toekomst, durfde de man weer voor zijn mening uit te komen.
  • Een zangeres die door een piek van optredens tijdens een verkoudheid schade op haar stembanden had aangericht, kon geen klank meer uit haar keel krijgen. Na een paar weken van stemmassage en oefeningen, stond ze weer op het podium. Ze was zich zo bewust geworden van de kwetsbaarheid van haar stem, dat ze duizend maal dankbaarder was voor de geweldige stem die ze uiteindelijk had.
  • Een andere vrouw had sinds een astma-aanval last van keelpijn en heesheid. Haar enorme uitlaatklep (zingen in een koor) moest ze laten zijn voor wat het is, want zingen deed teveel pijn. Ook binnen haar werk ging het bergafwaarts, want dagen waarop ze veel moest praten, hield ze niet vol. Na een periode bij mij, kreeg ik op een dag een smsje: “ik heb vandaag gewoon de hele dag gewerkt! Misschien kan ik vanavond wel gewoon naar het koor!”
  • Een leerkracht had een moeilijke klas, waarbij hij veel moest corrigeren. Door de combinatie van stress en het forceren van zijn stem, werd zijn stem iedere dag slechter. Vaak was hij aan het einde van de dag zijn stem kwijt en liet hij sociale activiteiten schieten. Hij werd over 4 maanden vader en was zó bang dat het niet zou lukken om voor zijn kind te zingen en voor te lezen aan het einde van een werkdag. Al snel werd zijn stem beter en nog voor zijn baby geboren werd, was zijn stem alweer de oude!

Op deze manier kan ik nog wel even doorgaan, want ik maak voor mijn gevoel regelmatig wonderen mee. Soms zijn er gevallen dat het niet meer goed komt met de stem door een afwijking. Dit zijn trieste momenten, waar een enorm proces van acceptatie vast zit. Ga maar na hoe erg het is wanneer je als telefonist je baan verliest, omdat je je niet meer verstaanbaar kunt maken over de telefoon? En hoe erg is het wanneer je als zangeres je stem kwijt raakt en het nieuws krijgt dat het nooit meer de oude wordt?

Mijn vriend zegt altijd dat ik een échte baan heb. Waarbij ik direct een wezenlijke verbetering in het leven van mensen aanbreng. Hoewel ik natuurlijk niet degene ben die het verschil maakt, mag ik ze wel een zetje geven. Na een werkdag als gister, waarin ik twee nieuwe dames vol zorgen aan het einde van de behandelingen de deur uitstuur vol moed en met een grote lach, dan denk ik: “Wow! Wat een vak heb ik!”

Zelfgeplukt cadeau dat ik kreeg van een meisje van 8 die zo blij was dat haar stem weer 'aan' kon.

Zelfgeplukt cadeau dat ik kreeg van een meisje van 8 die zo blij was dat haar stem weer ‘aan’ kon.

Dit besef geeft me veel energie voor het komende jaar om verder te gaan met behandelen in mijn praktijk en projecten te ontwikkelen en uit te bouwen. Zo heb ik met een collega vandaag weer een frisse start gemaakt voor trainingvoorjestem.nl (website wordt verbouwd), heb ik woensdag gebrainstormd over intensieve stemtrainingen voor het aanleren van stemtechnieken, ga ik na een geslaagde pilot binnenkort de volledige cursus ‘zing zeker’ inplannen en heb ik een stressteam binnen het gezondheidscentrum opgericht. Kortom: inspiratie en plannen zat!

 

Geïnspireerde groet,

Hanneke

Getagged , , , , , , , ,

Weerklank

“Als de zon schijnt is mijn stem wel áltijd goed!”
Het regent en jahoor, je hoort het meteen aan mijn stem!”

Regelmatig krijg ik dit soort fascinerende opmerkingen te horen. Meestal knik ik incasserend en schrijf het netjes op. Tegelijkertijd laat ik het mijn andere oor ook weer uit gaan. Nieuwsgierig aangelegd als ik ben, vraag ik me nu toch echt het volgende af: wat is de invloed van het weer op de stem?
Een mooie tijd om aan het begin van deze mooie herfst eens uit te zoeken!

In tegenstelling tot wat een hoop mensen zeggen, word je niet verkouden van op de tocht staan. Verkoudheid is en virus. Doordat de virussen langer actief blijven in de temperaturen van de herfst en winter, zal je in die seizoenen vaker verkouden zijn. Ook kan de weerstand verlagen bij afkoeling en kan een dergelijk virus zich eerder uiten. En wat dacht je van virusoverdracht bij het gezellig dicht op elkaar kruipen? Een hoop mensen zweren bij obsessief sjaaltjes dragen en honing voor het welzijn van stem. Honing komt pas langs de stembanden als je je een keer gigantisch verslikt, dus directe invloed heeft de honing niet op de stem. Wel kan het de kriebel of irritatie in de keelholte verminderen, waardoor je minder onnodig aanspant en hoest. Om verkoudheid te voorkomen kun je theoretisch gezien beter vaak je handen wassen dan binnenshuis een sjaal dragen.

Verkoudheid en keelontsteking kunnen vervelende gevolgen hebben voor de stem. De slijmvliezen verdikken, dus ook die van de stemplooien. Door de trilling van een dikkere stemplooimassa klinkt de stem van een verkouden persoon lager en door irritatie vaak ook wat hees. Bij verkoudheid kun je in principe gewoon doorgaan met spreken en zingen, maar het stemgeluid klinkt lager en heser en kan het soms wat pijnlijk aanvoelen. Probeer je je verkouden stem toch zo normaal mogelijk te laten klinken? Dan is het mogelijk dat er teveel kracht wordt gezet om de stemplooien toch goed te laten sluiten. Door het spreken te forceren en veelvuldig te hoesten raken de stemplooien extra geïrriteerd en kom je in een cirkel terecht van overmatige belasting. Soms kan na het verdwijnen van de verkoudheid de spanning standhouden en heb je een gespannen stemgeving als gewoonte opgebouwd. Een beetje voorzichtigheid kan geen kwaad, want wanneer je spreekt of zingt me een lichtere stemtechniek, loop je minder risico. Ook kun je kijken of je tijdens de verkoudheid muziekstukken meer ‘in je hoofd’ kan instuderen of zachtjes neuriënd om je stem wat rust te geven. Helemaal zwijgen is niet nodig. Voor een sneller herstel van de stem kan het soms fijn zijn om de eventueel gespannen spieren rondom het strottenhoofd na een verkoudheid wat los te laten masseren.

Dan heb je nog de invloed van het weer op je stemming. Wellicht zou je zeggen dat stem en stemming slechts in klank op elkaar lijken, maar hoe je je voelt heeft zeker invloed op je stem.
Onderzoekers aan de Universiteit van Utrecht hebben aangetoond dat het weer bij sommigen wel degelijk invloed had op de stemming. Er was geen verband aangetoond tussen stemming en bijvoorbeeld regen of zon, maar wel tussen de stemming binnen verschillende groepen weerliefhebbers (zomerhaters, zomerliefhebbers, etc.).
Als zomerliefhebber merk ik bij mezelf op dat ik in koude of natte tijden op de fiets vaak met gespannen, opgetrokken schouders zit. Het aanhouden van deze spanning en het veranderen van je houding, kan ook zeker nadelige invloed hebben op je stem.

De stemplooien houden van vochtigheid (40-50% luchtvochtigheid is ideaal). De lucht is in de winter droger, dan in de zomer. Dit kan de slijmvliezen uitdrogen, dus ook die van de stem. Het op peil houden van de luchtvochtigheid in de woon- en werkruimte kan helpen. Bij het ademen door de neus wordt de lucht bevochtigd, verwarmd en gezuiverd, dus deze ademweg is in rust ook zeker aan te raden. En vergeet niet voldoende water drinken!

herfst, verkoudheid, stem, weer

Tenslotte: “I’m starting with the man in the mirror”! Zo nu en dan krijg ik medelijden met  het weer. Met de schuld die het altijd maar weer op zich geschoven krijgt. ;-) Natuurlijk kan het weer een verandering in de externe factoren teweeg brengen, maar gelukkig zijn we aardig ver ontwikkeld om de gevolgen te beperken. Dus: luister naar je lijf, zorg voor jezelf en ontspan!  (en een beetje stemtechnieken kunnen natuurlijk geen kwaad)

Hoi Herfst!

Groetjes, Hanneke

weer, utrecht, logopedie, verkoudheid

Getagged , , , , , , ,

“Wat voor massage?“

Regelmatig zie ik oogjes twinkelen wanneer ik vertel dat een deel van mijn werk bestaat uit het geven van massages en dat ik hiervoor de nodige scholing heb gevolgd. De interesse is gewekt, maar gek genoeg valt er een doodse stilte en een vreemde blik op het moment dat het woord strottenhoofd hieraan wordt verbonden. 

Wat is dat toch, die strottenhoofdmassage? Of stembandmassage? Of noem je het nu stemmassage of vocal massage? Het zijn allemaal woorden uit de volksmond voor het fenomeen ‘manuele facilitatie van de larynx’ of ‘larynxmanipulatie’.

Ik weet nog goed toen ik voor het eerst van deze methode van Jacob Lieberman hoorde. Het was in de zomer van 2008 in Barcelona tijdens het Intensive Program van 13 opleidingen logopedie uit Europa. De dag ervoor hadden we in het Spaanse zonnetje iets teveel kannen Sangria gedeeld en mijn primaire reactie bij de keelgebied aanrakende handen was net zo beangstigend en misselijkmakend als de reacties die ik nu soms van anderen krijg. Een beetje inlevingsvermogen heb ik dus wel. Ondanks deze eerste ervaring, besloot ik in 2010 de cursus ‘méér dan larynxmanipulatie’ te doen.

Het gevoel van een brok in de keel kennen de meeste mensen wel wanneer huilen wordt ingehouden. Ik kan me nog herinneren dat ik vroeger eens geëmotioneerd raakte tijdens het kijken van een droevige kinderfilm en van mezelf in het bijzijn van anderen niet mocht huilen. Ik kreeg keelpijn en na wat ontspanning verdween dit gevoel vanzelf. Maar wat nu als dit gevoel door langdurige blootstelling aan spanning (door bijvoorbeeld gespannen spreekgewoontes) van de spieren rondom het strottenhoofd niet verdwijnt? Het antwoord is: manuele facilitatie! Inmiddels weet ik hoe heilzaam het stretchen van de spieren van de nek, hals en rondom het strottenhoofd kan werken.

Degene die gemasseerd wordt ligt op zijn/haar rug en ontvangt een massage die varieert van 10 minuten tot een half uur. Na het masseren en stretchen is vaak direct een verandering in de stem te horen en mensen lijken het prettiger te vinden dan ik altijd dacht. Een zangeres zei eens tegen me: “Ik zing in één keer een octaaf lager!”. Een mevrouw met globusklachten zei: “Het lijkt net of mijn keel twee keer zo groot is!” Een ander voelde weer dat haar schouders een heel stuk lager stonden. Ook maak ik wel mee dat een hese stem na een behandeling weer even helder is. Kortom: ik voel mezelf af en toe een tovenaar als ik zulke overweldigende reacties krijg! Helaas is het vaak niet klaar na één keer masseren, dus komen mensen een aantal weken bij me en krijgen ze daarnaast ook oefeningen om die gespannen strot wat rust te geven.

Soms komen vocalisten voor een eenmalige massage of een reeks massages ter ontspanning of om de gespannen spieren en vermoeide stem na een verkoudheid een handje te helpen. Bij (para)medische indicatie wordt de therapeutische behandeling vergoed vanuit het basispakket van de zorgverzekering. Check dan goed bij de verzekeraar of een verwijzing van de huisarts nodig is of dat er van DTL gebruik gemaakt kan worden.

Meer weten of wil je zelf manuele facilitatie van de larynx ervaren in Utrecht? Mail me gerust! info@bestemming-bereikt.com

Tot horens!

Groetjes, Hanneke

Getagged , , , , , , ,
Advertenties
%d bloggers liken dit: